است و ظلم نمىكند . و برخى گفته‌اند : يعنى پروردگار من در مورد تدبير كار بندگان بر طريقهء حق است كه اعوجاج و لغزشى در آن نيست و آنچه مصلحت بندگان او است و حكمتش اقتضا دارد به همان گونه رفتار مىكند . « فَإِنْ تَوَلَّوْا » اين جمله ممكن است دنبالهء سخن هود عليه السلام باشد - يعنى اگر شما رو گردانديد . . . - و ممكن است كلام خداى سبحان باشد يعنى اى هود اگر اين مردم رو گرداندند . . . - و روى اين قول دوم معناى جملهء بعد نيز اين گونه مىشود : « فَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ . . . » پس به آنها بگو : من در مورد ابلاغ رسالت خود تقصيرى ندارم بلكه اين شمائيد كه در نتيجهء نادانى از نصيحت من رو گردانديد و گرنه همهء آنچه را به من وحى شده بشما ابلاغ كردم . « وَ يَسْتَخْلِفُ رَبِّي قَوْماً غَيْرَكُمْ » يعنى پروردگار من بكيفر كفرتان شما را نابود مىكند و بجاى شما مردم ديگرى را جانشين شما ميگرداند كه او را بيگانگى پرستش كنند . « وَ لا تَضُرُّونَهُ شَيْئاً » و در آن حال شما قدرت بر رساندن زيانى هم به او نداريد ، و برخى گفته‌اند : يعنى از اين رو گرداندن و اعراضتان ضررى به خدا نميزنيد و براى خدا نيز نابود كردن و هلاكت شما ضررى ندارد زيرا وى روى احتياجى كه بشما داشته باشد شما را نيافريده ( و هيچگونه نيازى بخلقت شما براى خود نداشت ) . « إِنَّ رَبِّي عَلى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ » براستى كه پروردگار من هر چه را بخواهد از نابودى و هلاكت حفظ كند ، و هر چه را خواهد نابود سازد ، و برخى گفته‌اند : يعنى پروردگار من مرا از آزار شما نگاه ميدارد . و ديگرى گفته : يعنى پروردگار من نگهبان اعمال بندگان خود مىباشد و جزاى اعمال آنها را ميدهد . « وَ لَمَّا جاءَ أَمْرُنا نَجَّيْنا هُوداً . . . » و چون فرمان ما به هلاكت قوم عاد بيامد هود را با كسانى كه بوى ايمان آورده بودند از هلاكت نجات داديم ، و گفته‌اند : شمارهء آنها چهار هزار نفر بوده . « بِرَحْمَةٍ مِنَّا » ابن عباس گفته : يعنى بهدايت و بيانى كه ما نشانشان داديم و ديگرى گفته : يعنى بنعمتى از جانب ما كه همان نجاتشان بود ، يعنى ما آنها را برحمت